Ziekte van Cushing

In stressvolle situaties maakt het lichaam cortisol aan. Dit is een hormoon dat wordt geproduceerd door de bijnieren. Deze liggen in de buikholte, naast elke nier één. De bijnieren worden daarvoor aangestuurd door een hormoon (ACTH) uit de hypofyse; dit is een klier onderaan de hersenen.

Bij honden met de ziekte van Cushing wordt er teveel cortisol geproduceerd. Er bestaan 3 verschillende vormen:

  1. Hypofyse-afhankelijke Cushing. Deze komt het meest voor en wordt veroorzaakt door een goedaardige tumor in de hypofyse. Deze tumor produceert teveel ACTH waardoor de bijnieren teveel cortisol gaan produceren. De tumor is meestal goedaardig.
  2. Bijnier-afhankelijke Cushing. Een tumor in één van de bijnieren produceert teveel cortisol. De tumor is meestal goedaardig.
  3. Geïnduceerde Cushing. Door langdurige toediening van corticosteroïden kan Cushing ontstaan. Deze medicijnen worden gebruikt om ontstekingsreacties tegen te gaan, zoals bij jeuk of astma. Dit is de reden dat tegenwoordig terughoudend wordt omgegaan met deze medicijnen.

Verschijnselen

  • Veel drinken en plassen. De drinkbak moet vaker worden ververst of uw hond wilt continu drinken uit vijvers of regenplassen bij het uitlaten.
  • Toegenomen eetlust. Uw hond eet goed of meer dan anders. Sommige honden blijven bedelen. Uw hond kan ook van de straat of vreemde dingen gaan eten.
  • Dikke buik. De buikomvang neemt toe en wordt bol, terwijl de poten juist dunner kunnen worden.
  • Huidproblemen. De huid voelt dun aan. De vacht wordt dunner en uw hond kan zelfs kaal worden. Dit wordt met name op de flanken gezien. De huid kan na verloop van tijd zwart worden.
  • Lusteloosheid. Uw dier heeft minder energie en slaapt meer. Hij heeft minder levenslust dan vroeger.
  • Verminderd uithoudingsvermogen. Uw dier wordt sneller moe en hijgt meer.
Het typische beeld: kaalheid, dikke buik en dunne pootjes

Sommige honden laten minder duidelijke verschijnselen zien. Als u één van de verschijnselen opmerkt of u twijfelt, maak dan gerust een afspraak ter controle.

Diagnose
Aan de hand van de verschijnselen en de bevindingen bij het lichamelijk onderzoek kan soms een vermoedelijke diagnose worden gesteld. Vaak zijn er echter meerdere oorzaken mogelijk die bij de verschijnselen passen. Daarom wordt vaak een bloedonderzoek uitgevoerd.

Om de diagnose te bevestigen is een speciaal urineonderzoek nodig. In de urine wordt het cortisol gemeten. Deze test voert u zelf uit, ongeveer 10 tot 14 dagen nadat u bij uw dierenarts bent geweest. Hiermee wordt voorkomen dat de stress die een dierenartsbezoek kan veroorzaken de uitslag van de test beïnvloedt. U krijgt een pakket mee met daarin 3 genummerde urinebuisjes, medicatie en een informatiebrief. U vangt gedurende 3 dagen de ochtendurine op in genummerde urinebuisjes; na het opvangen vriest u deze in. Op dag 2 van de test geeft u, na het opvangen van de urine, volgens het schema in de informatiebrief een bepaalde hoeveelheid tabletten (Dexoral ®). De verzamelde urinebuisjes levert u vervolgens op de praktijk in, waarna deze naar een laboratorium worden gestuurd.

Als uw dier de ziekte van Cushing heeft door medicijngebruik zal de medicatie moeten worden afgebouwd en vervolgens worden gestopt. Er zal een alternatief gezocht worden om de aandoening te behandelen waar uw dier de medicijnen voor kreeg. Over het algemeen hoeft de ziekte van Cushing dan niet worden behandeld.

Wanneer uw hond de hypofyse-afhankelijke vorm heeft kan er eventueel een CT- of MRI-scan worden gemaakt van de hersenen. Dit onderzoek kan worden uitgevoerd bij de Universiteitskliniek voor Gezelschapsdieren (UKG) te Utrecht. Wanneer uw hond de bijnier-afhankelijke vorm heeft kan er een echo van de buik worden gemaakt om te onderzoeken in welke bijnier de tumor zit en hoe uitgebreid deze is. Dit onderzoek kan worden uitgevoerd bij het UKG of bij het Medisch Centrum voor Dieren (MCD) te Amsterdam.

CT-scan van een hond met hypofysetumor (pijltjes)

Behandeling
Er zijn verschillende mogelijkheden om de ziekte van Cushing te behandelen. Welke mogelijkheid wordt gekozen is afhankelijk van een aantal factoren:

  • Diagnose. Is de ziekte van Cushing bij uw dier hypofyse-afhankelijk of bijnier-afhankelijk? Of is het veroorzaakt door medicijnen?
  • Patiënt. De leeftijd, grootte van de hypofysetumor en de algemene gezondheid bepalen mede welke behandeling uw dier aankan.
  • Eigenaar. De mogelijkheden verschillen in prijs. Niet elke behandeling is geschikt indien er kinderen of zwangere vrouwen in huis zijn.
  • Geneesmiddel. Niet elk geneesmiddel is in Nederland geregistreerd.

Er zijn verschillende manieren om de ziekte van Cushing te behandelen:

  1. Met medicijnen:
    1. Vetoryl ®
    2. Lysodren ®
  2. Met een operatie:
    1. Verwijderen van de hypofyse (hypofysectomie)
    2. Verwijderen van de bijnier (adrenolectomie)

Wanneer de ziekte van Cushing langere tijd bestaat is er een verhoogde kans op het ontstaan van suikerziekte. Wanneer uw dier tevens suikerziekte heeft moet dit ook worden behandeld.

Met medicijnen
Vetoryl ® is in Nederland het enige middel wat is geregistreerd voor de ziekte van Cushing. Het remt de productie van cortisol en kan worden ingezet bij alle vormen van de ziekte van Cushing. Vetoryl ® is beschikbaar in verschillende capsules; deze geeft u ’s morgens met wat voedsel aan uw dier. Er wordt gestart met een zo laag mogelijke dosering en deze kan worden aangepast aan de hand van de controles.

Wanneer u met Vetoryl ® start komt u na 2 weken voor de eerste controle. Tijdens deze controle wordt het effect op de verschijnselen besproken en uw dier wordt onderzocht. Daarnaast vind een ACTH-stimulatietest plaats. Deze test bestaat uit het afnemen van bloed, 2 à 3 uur nadat u de Vetoryl ® heeft gegeven. Daarna krijgt uw dier een injectie in het bloedvat. Na 1 à 1,5 uur wordt opnieuw bloed afgenomen. Het bloed wordt opgestuurd naar een laboratorium dat de hoeveelheid cortisol meet.

Aan de hand van de hoeveelheid cortisol en het verschil ertussen wordt de dosering Vetoryl ® aangepast. Na 2 weken vindt vervolgens weer een controle plaats. Wanneer de juiste dosering Vetoryl ® is bereikt kunnen de controles steeds verder worden uitgesteld en elke 3 maanden plaatsvinden. Het blijft belangrijk om uw dier regelmatig te laten controleren.

Vetoryl ® kan heftige bijwerkingen geven (plotse dood, maag- en darmklachten, sloomheid). Dit is de reden dat de dosering nooit mag worden verhoogd zonder bloedonderzoek. Daarnaast mag u nooit een dubbele dosering geven als u bijvoorbeeld de medicijnen bent vergeten. Over het algemeen wordt Vetoryl ® gelukkig goed verdragen. Het is de meest gebruikte behandeling tegen de ziekte van Cushing.

Lysodren ® is in Nederland niet geregistreerd. Het is een chemokuur en daarom een gevaarlijk medicijn. Wanneer er jonge kinderen of zwangere vrouwen in huis zijn mag dit middel niet worden toegepast. In de praktijk wordt het niet gegeven.

Met een operatie
Wanneer uw dier de hypofyse-afhankelijke  vorm van de ziekte van Cushing heeft kunt u ervoor kiezen deze te laten verwijderen. Hiervoor moet eerst een CT- of MRI-scan worden gemaakt bij het UKG. Vervolgens kan worden bepaald of de tumor operabel is. De operatie vindt vervolgens ook plaats bij het UKG. Bij deze operatie wordt de gehele hypofyse verwijderd. Omdat de hypofyse meerdere hormoonsystemen aanstuurt is hierna wel medicatie nodig om dit te vervangen. In de praktijk wordt deze operatie weinig gekozen.

Wanneer uw dier de bijnier-afhankelijke vorm van de ziekte van Cushing heeft kan worden onderzocht of de tumor te verwijderen is. Hiervoor wordt eerst een echo van de buik gemaakt. Dit onderzoek kan worden uitgevoerd bij het UKG of het MCD. De operatie vindt vervolgens ook plaats bij het UKG of het MCD. Bij deze operatie wordt de aangetaste bijnier verwijderd. De overgebleven bijnier kan daarna weer goed gaan functioneren; dit heeft echter wel tijd nodig. Daarom zullen de eerste 2 maanden na de operatie nog medicijnen gegeven moeten worden.