Kat: Overactieve schildklier

De schildklier is een hormoonklier die in de hals net onder het strottenhoofd en tegen de luchtpijp ligt. De klier bestaat uit twee losse delen; een linker en een rechter deel. Tegen de schildklier liggen 4 bijschildkliertjes. Deze hebben een geheel andere functie dan de schildklier. De schildklier maakt schildklierhormoon (T4) aan en geeft dit af aan het bloed. Via het bloed wordt het vervolgens verspreid door het lichaam en komt het terecht bij de verschillende organen.

Één van de veel voorkomende ziektes bij oudere katten is een overactieve schildklier (hyperthyreoïdie). Het wordt in meer dan 95% van de gevallen veroorzaakt door een goedaardige tumor van de schildklier, waardoor deze teveel schildklierhormoon gaat aanmaken. Dit leidt tot een verhoogde stofwisseling, wat effect heeft op het gehele lichaam. Deze tumor kan één- (15% van de gevallen) of tweezijdig (70% van de gevallen) zijn, maar ook kan er sprake zijn van zogenaamd ectopisch schildklierweefsel (15% van de gevallen). Dit betekent dat er op een andere plaats dan waar de schildklier ligt een tumor is ontstaan.

1 - normale schildklier
2 - bijschildklier
3 - bijschildklier
4 - vergrote schildklier

Verschijnselen

  • Toegenomen eetlust. De kat eet goed of meer dan anders. Sommige katten blijven bedelen of gaan zelfs schreeuwen om eten!
  • Vermageren. Ondanks de goede eetlust wordt de kat steeds magerder. Dit valt vooral op bij de heupen, maar vaak krijgen katten ook een spitsere snuit.
  • Veel drinken en veel plassen. De drinkbak moet vaker worden ververst of u ziet de kat continu drinken uit de vijver of het drinkbakje, soms zelfs uit de wc!
  • Gedragsveranderingen. De kat wordt nerveus en soms agressief. Ook worden katten actiever (veel miauwen en rondlopen) en slapen ze minder.
  • Vachtveranderingen. De vacht ziet er onverzorgd en ruw uit, kan schilferig worden en er kunnen flinke klitten in ontstaan. Kammen helpt vaak niet.
  • Braken en diarree. De kat gaat steeds vaker braken; soms zitten er wat haren in, maar vaker is het alleen wat voer of vocht. De ontlasting kan dunner en meer worden.
  • Bonzende hartslag en snelle ademhaling. Als u de kat optilt voelt u duidelijk de hartslag bonzen. Sommige katten worden kortademig en hebben een snelle ademhaling, zelfs tijdens de slaap.

Sommige katten (10-20%) laten minder duidelijke verschijnselen zien. Soms zien we juist een slechte eetlust en een slome kat. Als u één van de verschijnselen opmerkt of u twijfelt, maak dan gerust een afspraak ter controle. Aangezien hyperthyreoïdie vooral bij katten boven de 8 jaar voorkomt, is het raadzaam om preventief de schildklier te laten onderzoeken.

Typisch uiterlijk: mager, puntige kop en mottige vacht

Diagnose
Aan de hand van de ziekteverschijnselen en het lichamelijk onderzoek kan een vermoedelijke diagnose worden gesteld. De schildklier is vaak voelbaar door de vergroting, maar niet altijd. Het hart wordt gecontroleerd, omdat door hyperthyreoïdie een hartruis kan ontstaan. Met bloedonderzoek kan uiteindelijk de diagnose worden bevestigd. Hierbij worden gelijk ook de belangrijke buikorganen onderzocht. Dit bloedonderzoek vindt in onze kliniek plaats. Daarnaast wordt de bloeddruk gemeten, omdat deze vaak verhoogd is.

Hyperthyreoïdie kan ervoor zorgen dat andere aandoeningen gemaskeerd worden en dus niet bij het bloedonderzoek zichtbaar zijn. Als de hyperthyreoïdie wordt behandeld kunnen de andere aandoening toch nog zichtbaar worden. In dat geval is ook hiervoor behandeling nodig. Het is belangrijk dat de diagnose zo snel mogelijk wordt gesteld en behandeld. Gemiddeld leven katten die niet behandeld worden nog 1-2 jaar. Ze sterven aan hartafwijkingen veroorzaakt door deze ziekte en aan nierschade door een te hoge bloeddruk.

Behandeling
Er zijn 4 verschillende manieren om hyperthyreoïdie te behandelen:

  1. Met dieetvoeding: Hill's Prescription diet y/d
  2. Met medicijnen
  3. Met een operatie (thyreoïdectomie)
  4. Met radioactief jodium

Met dieetvoeding

Sinds kort is er een dieet verkrijgbaar voor katten met een overactieve schildklier. Voor het aanmaken van schildklierhormoon is jodium nodig. Hill's Prescription diet y/d vermindert de opname van jodium in het lichaam en zorgt er op deze manier voor dat het lichaam minder schildklierhormoon kan aanmaken. Het verbetert de gezondheid van de kat in 3 weken. Belangrijk is wel dat de kat strikt op het dieet staat en dus geen enkele andere voeding krijgt. Overal zit namelijk jodium in, waardoor zelfs een kleine toevoeging (een kattensnoepje, kattenmelk of een prooi) het dieet kan tegenwerken.

Hill's Prescription diet y/d is een complete voeding. Daarnaast heeft het nog enkele voordelen:

  • Door een gecontroleerd fosforgehalte en een laag natriumgehalte ondersteunt het de gezondheid van de nieren.
  • Het helpt de blaas gezond te houden door gecontroleerde mineralengehalten
  • Door een hoog L-carnitine ondersteunt het een gezonde hartfunctie
  • Het bevordert een gezonde huid en vacht door een hoog gehalte omega-3 en omega-6 vetzuren

De schildklierwaarde moet regelmatig worden gecontroleerd. De eerste controle vindt 4 weken na start met het dieet plaats. Afhankelijk van de schildklierwaarde wordt het volgende controlemoment vastgesteld. Tijdens deze controles worden alle bloedwaarden weer gecontroleerd. Allereerst de schildklierwaarde om te controleren of de dosering van de medicijnen juist is. Daarnaast worden de buikorganen weer onderzocht, om te kijken of hierin veranderingen zijn opgetreden. Als laatste wordt de bloeddruk gemeten en het hart wordt weer nageluisterd.

Als er tijdens een controle afwijkingen worden gevonden worden deze natuurlijk met u doorgenomen. Het kan zijn dat uw kat extra medicatie nodig heeft. Wanneer het goed gaat kunnen de controles steeds verder worden uitgesteld en elke 3 maanden plaatsvinden. Een blijvende controle is erg belangrijk voor een goede beheersing van de schildklier.

Met medicijnen
Felimazole ® is een medicijn dat de aanmaak van het schildklierhormoon onderdrukt. De tumor verdwijnt dus niet, maar het effect van de tumor wordt onderdrukt. Er wordt gestart met elke dag 1 tablet van 5mg. Daarna moet regelmatig de schildklierwaarde worden gecontroleerd: 3 weken, 6 weken, 10 weken en 20 weken na de start van de behandeling.

Tijdens deze controles worden alle bloedwaarden weer gecontroleerd. Allereerst de schildklierwaarde om te controleren of de dosering van de medicijnen juist is. Daarnaast worden de buikorganen weer onderzocht, om te kijken of hierin veranderingen zijn opgetreden. Ook controleren we de rode en witte bloedcellen, omdat een bijwerking van de Felimazole ® is dat deze minder door het lichaam worden aangemaakt. Als laatste wordt de bloeddruk gemeten, het hart wordt weer nageluisterd en eventuele bijwerkingen worden besproken.

Als er tijdens een controle afwijkingen worden gevonden worden deze natuurlijk met u doorgenomen. Het kan zijn dat uw kat extra medicatie nodig heeft of dat een dosering moet worden aangepast. Wanneer het goed gaat kunnen de controles steeds verder worden uitgesteld en elke 3 maanden plaatsvinden. Een blijvende controle is erg belangrijk voor een goede beheersing van de schildklier.

Wanneer Felimazole ® niet goed wordt verdragen is er nog alternatieve medicatie mogelijk. Er bestaan tabletten en een oorzalf met Carbimazol ®.

Met een operatie (thyreoïdectomie)
Wanneer wordt besloten om de kat te laten opereren moet de kat eerst gestabiliseerd worden. Dit wordt gedaan door gedurende 3 weken te behandelen met Felimazole ®, daarna vindt eenzelfde  controle plaats als hierboven beschreven bij de behandeling met medicijnen. Als de schildklier- en de nierwaarden goed zijn kan de volgende stap worden genomen. Het beste is om voor de operatie een scan te laten maken van de schildklier (scintigrafie), dit kan bij Lingehoeve Diergeneeskunde te Lienden of op de Universiteitskliniek voor Gezelschapsdieren te Utrecht. Met deze scan wordt bepaald waar het teveel aan schildklierhormoon precies wordt aangemaakt.

Wanneer de kat wordt ‘goedgekeurd’ voor een operatie wordt deze met u ingepland. De kat kan vaak dezelfde dag nog mee naar huis, maar moet daarna goed worden gecontroleerd. Drie weken na de operatie wordt de kat lichamelijk onderzocht, het bloed wordt gecontroleerd (schildklierwaarde, de buikorganen en eventueel de bijschildklierwaarde) en de bloeddruk wordt gemeten. Deze controle wordt na 3 weken herhaald en indien nodig na nogmaals 3 weken. Daarna wordt de kat jaarlijks gecontroleerd.

Met radioactief jodium
Dit is de beste behandeling en wordt in Nederland alleen uitgevoerd bij Lingehoeve Diergeneeskunde te Lienden. In België kan dit bij de Universiteit Gent. Hiervoor wordt de kat gemiddeld 8 dagen opgenomen. Ook in dit geval moet de kat eerst gestabiliseerd worden, gedurende 3 weken met Felimazole ®. Daarna vindt eenzelfde controle plaats als hierboven beschreven bij de behandeling met medicijnen. Als de schildklier- en nierwaarden goed zijn kan de behandeling worden ingepland.

De kat moet worden behandeld met medicijnen tot 2 dagen voor de opname voor de behandeling. Wanneer de kat wordt opgenomen moet u alle informatie van de kat meenemen. Op dag 1 wordt er een scan gemaakt van de schildklier (scintigrafie) waarna op dag 3 de schildklier bestraald wordt met de juiste hoeveelheid radioactief jodium. Daarna wordt elke 2 dagen contact met u opgenomen, om te vertellen hoe het gaat, tot uw kat weer naar huis mag.

Scintigrafie met ectopisch schildklierweefsel (pijl)

Als de kat weer thuis is moeten enkele strenge maatregelen worden genomen, gedurende 3 weken, in verband met de radioactieve straling. Na elke aanraking van de kat moeten de handen worden gewassen, maar eigenlijk moet de kat zo min mogelijk worden aangeraakt. De kat moet binnenshuis blijven of in een aparte ruimte buitenshuis. De ontlasting en urine moeten worden opgeruimd in een aparte, waterdichte en makkelijk af te sluiten bak. Deze bak moet worden bewaard in een ruimte waar mensen slechts kort verblijven, waar geen etenswaren worden bewaard en bereid en waar kinderen en zwangere vrouwen niet bij kunnen komen. De inhoud mag niet zonder latex handschoenen worden aangeraakt. Deze handschoenen moeten vervolgens ook worden bewaard in een afgesloten plastic zak en in de afvalcontainer worden opgeruimd. Daarna moeten de handen worden gewassen.

Na de bestraling wordt soms een tijdelijke hypothyreoïdie (onvoldoende actieve schildklier) gevonden. Dit is vaak van voorbijgaande aard, maar kan betekenen dat u alsnog (tijdelijk) medicijnen moet geven. In de meeste gevallen hoeft u na de bestraling geen medicijnen meer te geven. Drie weken na de behandeling wordt eenzelfde controle uitgevoerd als beschreven bij de behandeling met medicatie, deze moet 3 weken later worden herhaald. Als alles goed gaat blijft een jaarlijkse controle noodzakelijk.

Kosten en baten
Elke behandeling heeft zijn voor- en zijn nadelen. De kosten zijn afhankelijk van de gekozen behandeling, het effect ervan en van eventuele andere afwijkingen.

Met medicijnen

Voordelen Nadelen
Omkeerbaar Lastig bij katten die moeilijk tabletten innemen
Beste therapie bij katten met nierfalen 20% kans op bijwerkingen bij langdurig gebruik
Op korte termijn relatief goedkoop Veel controlemomenten (3-6-10-20 weken, daarna elke 3 maanden

De kosten zijn afhankelijk van het aantal controles en de nierwaarden (bij het aantal controles zoals aanbevolen in de bijsluiter van felimazole: voor het eerste jaar rond de € 800,-, voor de jaren erna rond de € 550,-).

Met een operatie (thyreoïdectomie)

Voordelen Nadelen
Geen tabletten meer geven Advies: eerst scintigrafie
30% kans op gezonde patiënt (dus geen chronische patiënt meer) Bij beiderzijds probleem kans op onvoldoende werkend schild- en bijschildklier, waardoor alsnog tabletten moeten worden gegeven
  Kans op terugkomen

De kosten bedragen tussen de € 250,- en € 775,- (afhankelijk van onder andere de scintigrafie).

Met radioactief jodium

Voordelen Nadelen
Slechts één behandeling nodig Kan alleen bij Lingehoeve Diergeneeskunde te Lienden of bij de Universiteit Gent (België)
Geen narcose nodig Relatief duur
Hoogste succespercentage (95%) Niet geschikt indien er kinderen of zwangere vrouwen in huis zijn (of 6 weken verblijf in Lingehoeve Diergeneeskunde)
Geschikt voor katten die moeilijk tabletten innemen Gedurende 3 weken na de behandeling gelden strikte maatregelen (zie eerder)
Geschikt voor elke vorm van hyperthyreoïdie  
Geen risico op onvoldoende werkende bijschildklier  

De kosten bedragen bij Lingehoeve Diergeneeskunde ongeveer € 1365,-. Bij de Universiteit Gent (België) is dit ongeveer € 660,-.